"Gió đẩy gió đưa bông bồn bồn rụng trắng
Thương em một đời dải nắng dầm mưa"
Đó là một câu hát giao duyên mộc mạc của Đất Mũi Cà Mau, cây bồn bồn cũng mộc mạc như vậy. Bên cạnh ba khía, lẩu mắm, điên điển ….bồn bồn là món đặc sản nổi tiếng ở vùng ngập mặn mũi Cà Mau. Bồn bồn thường mọc hoang ở vùng đất thấp, có nhiều phèn mặn thuộc họ lau sậy, mọc trên nước, rễ thả nổi như rau muống, lá dài giống sả, có khả năng chịu ngập sâu đến 1m.
Bồn bồn được nông dân trồng kết hợp trong ao nuôi cá góp phần tăng thu nhập
Mùa hái bồn bồn bắt đầu từ tháng 6 đến tháng 11 (mùa nước nổi). Đi hái bồn bồn chỉ cần cầm ngọn lôi ra, tước phần lá ở ngoài, bẻ lõi màu trắng bên trong thế là có phần bồn bồn ngon lành sẵn sàng để chế biến thành nhiều món ngon. Cây cỏ hoang dại này một thời gian làm vướng bước chân của những người mở đất, bởi nó cùng với cỏ năn mọc... cạnh tranh với cây lúa nước. Muốn có diện tích trồng lúa, những người xuôi phương Nam về vùng tận cùng của tổ quốc phải phá bỏ bồn bôn, cỏ năn để trồng lúa. Hoang dại là vậy, nhưng không biết từ bao giờ cây bồn bồn được người dân vùng đất này dùng làm thức ăn cho những bữa cơm gia đình mình. Phần thân non của bồn bồn dùng làm thực phẩm Để trở thành món ăn, đơn giản nhất, người ta sử dụng phần gốc non (củ hũ) của bồn bồn, rửa sạch, trụng nước sôi, ngâm trong vịm với nước vo gạo pha chút muối chừng 3 ngày là đã có được dưa bồn bồn. Khi mở vung đậy vịm ra, một hương vị đặc trưng dân dã, hòa trong mùi nồng nồng thơm của cỏ lác ruộng đồng bay thoảng vào khứu giác. Những cọng dưa phần gốc có màu tim tím ấy tạo cảm giác giòn mềm khi ăn. Và vị chua dịu của bồn bồn kích thích dịch vị.
Ai đã từng thưởng thức món canh bồn bồn một lần sẽ nhớ mãi. Chỉ cần một ít thịt ba chỉ đã ướp cho vào nồi hầm với nước dừa. Đun lửa đến khi thịt mềm, tiếp tục đổ thêm nước dừa vào, sau đó cho tiếp bồn bồn vào nấu chung. Khi bồn bồn chín nêm nếm gia vị vừa ăn. Bồn bồn nấu nước dừa là món dễ chế biến và cũng là món giữ được vị ngọt đặc trưng của bồn bồn vì không cần dùng gia vị nhiều. Dưa bồn bồn chấm nước tương, nước cá kho, thịt kho giúp những gia đình nghèo có được bữa cơm ngon.
Độc đáo nhất là món dưa chua bồn bồn. Không những được thưởng thức tại chỗ, món dưa chua bồn bồn còn theo chân du khách về làm quà người thân trên khắp mọi miền đất nước. Dưa chua bồn bồn làm khá đơn giản nhưng lại rất ngon. Trước hết phải chọn phần non trắng của bồn bồn, dùng dao nhọn bén chẻ làm hai hoặc tư tùy độ lớn của ruột bồn bồn. Sắp bồn bồn vào hũ, pha muối và đường vào nước vo gạo. Sau đó, đổ hỗn hợp này ngập kín bồn bồn rồi đậy chặt hũ lại, khoảng vài ngày là ăn được Dưa bồn bồn chua chua giòn giòn Là thức ăn bình dị, rẻ tiền nên dưa bồn bồn luôn là thức ăn chính của những gia đình có thu nhập thấp. Với những người khá giả thì dưa bồn bồn ngoài việc làm thức ăn phụ, còn được chế biến chung với các loại thực phẩm khác: xào tép, thịt heo, thịt bò, cá - những thức ăn pha chế tuy đơn giản bằng bồn bồn tươi hoặc dưa bồn bồn cũng đều đem lại sự ngon miệng cho thực khách.
Bồn bồn còn được dùng để nấu canh chua. Vị chua của bồn bồn vốn đã thơm ngon lại càng thơm ngon và ngọt khi nấu với cá ngác, cá rô. Dưa chua bồn bồn nếu thêm đường, bột ngọt, ớt tỏi giã nhỏ vào thì rất giống kim chi. Món này ăn vào vừa giòn, vừa mềm, nửa giống măng, nửa giống ngó sen. Dưa bồn bồn có thể biến tấu thành những món ăn với cơm nóng không chê vào đâu được. Chỉ cần khử ít dầu cho dưa bồn bồn vào xào, nêm gia vị vừa ăn là được. Khác với cá kho măng, cá kho chuối, cá kho dưa bồn bồn có vị bùi, ngọt, nấu càng kỹ vị chua của dưa sẽ mất dần, thịt cá không tanh, mềm mà không nát. Đặc biệt kho cùng tép tạo nên một hương thơm riêng biệt và một sự hài hòa về màu sắc.
Khách mua bồn bồn tươi
Không hề có vị gắt, dưa bồn bồn vừa chua chua, vừa ngậy ngậy, bùi bùi. Nhưng có lẽ, khoái khẩu nhất vẫn là dưa bồn bồn trộn. Cách làm cũng không khó nhưng đòi hỏi phải công phu và tỉ mỉ. Dưa bồn bồn rửa sạch, xong tướt nhỏ, trộn chung với tỏi, ớt, đường. Đơn giản vậy thôi mà cũng hội tụ đủ các vị chua, cay, mặn, ngọt. Có thể kết hợp với nhiều nguyên liệu khác như tôm đồng, tép để tăng thêm hương vị đậm đà. Dưa bồn bồn trộn dùng để làm mồi nhậu lai rai nhưng cũng là món rất “bắt” cơm. Bồn bồn là đặc sản, gắn liền với đời sống người dân Cà Mau từ thửa khai hoang. Mùi thơm quyến rũ của bát canh với nước dừa, cùng vị chua chua, thanh thanh, ngọt đậm đà của dưa bồn bồn khiến những ai lần đầu thưởng thức cũng không khỏi ồ lên ngạc nhiên.
Hiện nay, bồn bồn là món rau sạch không chỉ có mặt trong các bữa ăn hằng ngày của nhiều gia đình, mà còn xuất hiện trong các quán ăn, nhà hàng sang trọng. Các món ăn hấp dẫn chế biến từ bồn bồn còn là một trong những đặc sản của Cà Mau phục vụ khách du lịch bốn phương đến với vùng đất này.
